Վիպասացները՝ որպես էպոսի սրբազան պահապաններ
Մեր ազգային ժառանգության՝ «Սասնա ծռեր» էպոսի պահպանման պատմության մեջ կա մի շատ կարևոր, բայց հաճախ անտեսված կողմ՝ էթիկան և «ընտրյալության» զգացումը։
Հաճախ բանահավաքները գյուղերում հանդիպում էին մարդկանց, ովքեր գիտեին էպոսի դրվագներ, բայց կտրականապես հրաժարվում էին դրանք պատմել։ Ինչո՞ւ։ Որովհետև նրանք դա համարում էին ուրիշի հեղինակային իրավունքի ոտնահարում։, քանի որ գյուղական միջավայրում էպոսը պատմելու իրավունքը պատկանում էր միայն Վիպասացներին։
Գիտելիքի ընտրյալ կրողներ
Վիպասաց լինելը զուտ տաղանդ չէր, այլ առաքելություն։ Նրանք այն եզակի մարդիկ էին, ովքեր տիրապետում էին սրբազան գիտելիքին, որը հասանելի չէր բոլորին։ Սա ոչ թե գաղտնիք էր, այլ ընտանեկան և տոհմական հոգևոր ժառանգություն, որը պահանջում էր հատուկ նախապատրաստում, հիշողություն և ոգի։
Հարգանք՝ նախնիների հանդեպ
Սովորական համագյուղացիները, հարգելով այս ավանդույթը, չէին ցանկանում «նեղություն տալ» իրենց՝ ստանձնելու մի բան, որն իրենցը չէր։ Նույնիսկ բանահավաքների հորդորներին ի պատասխան՝ նրանք հաճախ մերժում էին՝ ընդգծելով, որ էպոսը պատմելը նման է ուրիշի սեփականությունը յուրացնելուն։ Այդպիսով, վիպասացները հանդես էին գալիս որպես մշակույթի «կենդանի գրադարաններ», որոնց յուրաքանչյուր խոսքը ակնածանքով էր ընդունվում։
Սա մեզ սովորեցնում է մի կարևոր բան. մեր մշակույթը պահպանվել է ոչ միայն շնորհիվ պատմությունների, այլև այն խորին հարգանքի ու կարգապահության, որ ունեցել են մեր նախնիները արժեքավոր գիտելիքի և դրա կրողների հանդեպ։
Աղբյուրը՝ «Սասնա ծռեր», Գիտություն հրատարակչություն, Երևան, 2000
