Սոսին՝ հայոց սուրբ ծառը․ գուշակություն քամու շշունջով
Հայկական առասպելաբանության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում սոսին (սոսի ծառը) և դրա հետ կապված պաշտամունքը։
Մովսես Խորենացին իր «Հայոց պատմության» մեջ վկայում է, որ Արամանյակը Արմավիրում սոսիներ էր տնկել, որոնք դարձել էին պաշտամունքի վայր։ Հայ քրմերը սովորություն ունեին ունկնդրել սոսյաց սաղարթների խշշյունը՝ «սոսափիւնը»։ Ըստ քամու սաստկության կամ մեղմության՝ նրանք գուշակություններ էին անում և հմայություններ կատարում։
Ինչո՞ւ էր սոսին սրբազան
Գիտնական Սարգիս Պետրոսյանը իր աշխատություններում ցույց է տալիս, որ սոսու և քամու կապը խորը հնդեվրոպական արմատներ ունի։ Այս ծառը համարվում էր ոչ միայն բնական երևույթների, այլև թևավոր ոգիների բնակատեղի։
Հետաքրքրական է լեզվական կապը.
Սոսի/Սոսափիւն – ծառն ու նրա տված ձայնը։
Ճիւղ/Ճիւ/Ճեւակտուտ – հին հայերենում այս բառարմատները կապված են եղել ոչ միայն ծառի ճյուղի, այլև «թևի», «թռչող ոգու» և նույնիսկ «քամու» հետ։ Օրինակ՝ «ճեւակտուտ» բառը նշանակել է քամու մի տեսակ, որտեղ «կտուտ» բաղադրիչը ցույց է տալիս քամու «խոցող», «տանջող» ուժը։
Այսպիսով, սոսին հանդես էր գալիս որպես երկնային աշխարհի և մարդկանց միջև կապող օղակ, իսկ նրա տերևների երաժշտությունը՝ աստվածային պատգամ։ Պատահական չէ, որ Արայի որդին՝ Անուշավանը, կոչվում էր «Սոսանուէր», քանի որ ձոնված էր հենց այս պաշտամունքին։
Հայկական ավանդույթներում բնությունը երբեք լուռ չի եղել․ այն խոսել է ծառերի շշունջով, իսկ մարդը սովորել է լսել այդ խոսքը։
Աղբյուրներ.
Սարգիս Պետրոսյան, «Գիլգամեշը և Խուլուպու ծառը» վիպերգի հնդեվրոպական-հայկական բաղադրատարրը, էջ 173։
Մովսես Խորենացի, «Պատմութիւն Հայոց», Երևան, 1981, Ա. Ե, Թ, Ժ-ԺԲ։
