Վիշապ-ը նաև անձնանուն է
Վերջին շրջանում հաճախ եմ անդրադառնում վիշապի թեմային, քանի որ այն մի կողմից համաշխարհային դիցաբանական կերպար է, մյուս կողմից էլ հայ մշակույթի յուրօրինակ կերպարներից մեկը: Նրա յուրօրինակությունն ինձ չի դադարում զարմացնել հայ իրականության մեջ: Ահա, թե ինչու:
Երբ լսում ենք «վիշապ» բառը, մեր երևակայության մեջ անմիջապես ծագում է վիթխարի հրեշի կերպարը։ Հայոց հին հավատալիքներում վիշապն իսկապես ունեցել է բարդ խորհրդանշան՝ կապվելով փոթորիկների, ամպրոպի, օձի կամ ջրային տարերքի հետ։
Սակայն «վիշապ» հասկացությունը հայկական իրականության մեջ շատ ավելի բազմաշերտ է, քան կարող է թվալ առաջին հայացքից։ Այն միայն դիցաբանական սարսափազդու կերպար չէ.
Բնության մեջ. Հետաքրքիր է, որ մեր նախնիները նկատել են բնության մեջ առկա կապը առասպելի հետ։ Օրինակ՝ իժախոտ (քարբախոտ, օձի գլուխ) կոչվող բույսը, իր արտաքին առանձնահատկություններից ելնելով, ժողովրդական լեզվում ստացել է «վիշապուկ» անունը (Ղազարյան 1981, 36, №406, 91)։
Մարդկային դեմքով. Գուցե անսպասելի հնչի, բայց «Վիշապը» եղել է նաև անձնանուն։ Հայոց անվանացանկում այն հազվադեպ, բայց առկա վկայություն ունի դեռևս 14-րդ դարից (Աճառյան 1942-1962, 5, 122)։
Այսպիսով, վիշապը հայկական մշակույթում դարերի ընթացքում անցել է տիեզերական չար ուժի խորհրդանիշից մինչև բուսանուն և անգամ մարդկային անուն դառնալու ճանապարհը։ Այն դիցաբանության և իրականության միջև գոյություն ունեցող այն հազվագյուտ կերպարներից է, որը հիշեցնում է՝ մեր նախնիների աշխարհընկալումը եղել է նույնքան բարդ, որքան ինքնին կյանքը։
Օգտագործված աղբյուրներ.
Ղազարյան Ռ. Ս., Հայ բուսանունների բառարան, Երևան, 1981։
Աճառյան Հ. Հ., Հայոց անձնանունների բառարան, հատոր 5, Երևան, 1942-1962։
