Ընդդիմության գլխավոր սխալները. Ստեփան Դանիելյան
Chatjpt-ին հարցրել են, որոնք են Հայաստանի ընդդիմության գլխավոր սխալները։ Ահա պատասխանը։
Եթե հարցին նայենք ոչ թե այն տեսանկյունից, թե ով է ճիշտ՝ իշխանությունը, թե ընդդիմությունը, այլ՝ քաղաքական տեխնոլոգիայի տեսանկյունից, ապա Հայաստանի ընդդիմության հիմնական խնդիրն այն է, որ այն փորձում է հաղթել Փաշինյանին՝ հանդես գալով որպես «հակափաշինյան», բայց դեռևս չի կարողացել հասարակությանը բավական համոզիչ պատասխան տալ ամենակարևոր հարցին. «Իսկ ի՞նչ է լինելու Փաշինյանից հետո»։
Ես կառանձնացնեի 10 հիմնական սխալ։
1. Ընդդիմությունը պայքարում է Փաշինյանի դեմ, ոչ թե նոր քաղաքական համակարգի համար։ Սա հիմնարար սխալ է։
Քաղաքական հռետորաբանության մեծ մասը կառուցվում է այս տրամաբանությամբ.
Փաշինյանը վտանգավոր է → Փաշինյանը պետք է հեռանա → ուրեմն մենք պետք է գանք իշխանության։
Բայց ընտրողի համար սրանք նույն բանը չեն, պետք է հստակ պատասխանել.
«Ինչպիսի՞ն է լինելու պետությունը իշխանափոխությունից 100 օր անց»։
Ո՞վ է լինելու վարչապետը։
Ի՞նչ 10 օրենք են ընդունվելու։
Ի՞նչ է լինելու բանակի հետ։
Ի՞նչ է լինելու սահմանների հետ։
Ինչպիսի՞ն են լինելու հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ։
Ի՞նչ է լինելու ԵՄ-ի հետ հարաբերություններում։
Ի՞նչ է լինելու Հայ Առաքելական եկեղեցու հետ հարաբերություններում։
Ի՞նչ է լինելու տնտեսության հետ։
Ի՞նչ է լինելու նախկին իշխանությունների նկատմամբ։
Հասարակությունը պետք է ստանա ոչ թե ընդհանուր խոստումներ, այլ կոնկրետ պատասխաններ։
2. Ընդդիմության հիմնական ուժերը չափազանց ուժեղ են ասոցացվում անցյալի հետ
Սա Փաշինյանի ամենաուժեղ քաղաքական առավելություններից մեկն է։ Շատերի համար նախկին նախագահներն ու նախկին իշխանական համակարգը շարունակում են խորհրդանշել հին քաղաքականությունը։ Դրա պատճառով որոշ մարդիկ Փաշինյանին ընտրում են ոչ այնքան «Փաշինյանի օգտին», որքան՝ «նախկինի վերադարձի դեմ»։ Սա շատ կարևոր հոգեբանական հանգամանք է։
Փաշինյանը պարտադիր չէ, որ բոլորի կողմից սիրված լինի։ Նրան բավական է պահպանել հետևյալ ընկալումը.
«Այո՛, ներկայիս իշխանությունը վատն է, բայց մյուսները կարող են ավելի վտանգավոր լինել»։
Ընդդիմությունը դեռ ամբողջությամբ չի կարողացել կոտրել այդ հոգեբանական պատնեշը։
3. Ընդդիմությունը թույլ է տալիս Փաշինյանին ընտրել պայքարի թեմաները
Սա լուրջ ռազմավարական սխալ է։
Փաշինյանը քաղաքական բանավեճը հաճախ տեղափոխում է իրեն հարմար դաշտ՝
խաղաղություն,
պատերազմ,
Ադրբեջան,
«նախկիններ»,
Ռուսաստան,
Եկեղեցի,
«իրական Հայաստան»։
Ընդդիմությունը հաճախ պարզապես հետևում է նրան։ Արդյունքում «Ինչո՞ւ պետությունը արդյունավետ չի գործում» հարցի փոխարեն առաջանում է.
«Դո՞ւք Ռուսաստանի կողմնակից եք, թե՞ Արևմուտքի»։
«Ինչո՞ւ մարդիկ ավելի լավ չեն ապրում» հարցի փոխարեն. «Քոչարյա՞ն, թե՞ Փաշինյան»։
Այս կերպ Փաշինյանը կարողանում է մշտապես մոբիլիզացնել իր ընտրազանգվածը՝ այլընտրանքի նկատմամբ վախի միջոցով։
4. Չափազանց շատ ժխտում և չափազանց քիչ ապագայի դրական պատկեր
«Փաշինյանը վատն է» բանաձևը որոշակի պահի աշխատում է, բայց հետո ընտրողը հարցնում է. «Լավ, իսկ դո՞ւք ինչպիսին եք լինելու»։
Ընդդիմությանը պետք է ոչ միայն նոր վարչապետ, նրան անհրաժեշտ է նոր ազգային քաղաքական նախագիծ։
Օրինակ՝ ուժեղ պետություն + սոցիալական արդարություն + անկախ արտաքին քաղաքականություն + պրոֆեսիոնալ բանակ + անկախ դատարան + տնտեսական աճ։
Եվ այդ ամենը պետք է ներկայացվի ոչ թե 200 էջանոց ծրագրով, այլ 5–7 պարզ դրույթներով, որոնք քաղաքացին կարող է հիշել և իր բառերով փոխանցել ուրիշներին։
5. Ընդդիմությունը բավարար չափով չի աշխատում երիտասարդության հետ
Սա առանձին խնդիր է։ Եթե քաղաքական գործիչը մշտապես խոսում է.
1998 թվականի,
2008 թվականի,
2018 թվականի,
Ղարաբաղի,
նախկին էլիտաների,
հին քաղաքական հակամարտությունների մասին,
ապա 20–25 տարեկան մարդը կարող է այդ ամենը ընկալել որպես ուրիշների պատմություն։
Փաշինյանն այստեղ առավելություն ունի. նա շարունակում է իրեն ներկայացնել որպես մարդ, որը եկել է հին համակարգի դեմ։
Ընդդիմությանը անհրաժեշտ են նոր դեմքեր, որոնք չեն ընկալվի որպես 1990–2010-ականների քաղաքական էլիտայի շարունակություն։
6. Պառակտվածություն
Սա դասական խնդիր է։ Մի քանի կուսակցություններ ասում են մոտավորապես նույն բանը. «Մենք Փաշինյանի դեմ ենք»։ Բայց յուրաքանչյուրն ուզում է լինել ապագա ընդդիմության գլխավոր կենտրոնը։ Արդյունքում ընտրողը չի տեսնում. «Ահա իշխանության այլընտրանքը»։ Նա տեսնում է. «Ահա միմյանց մրցակից հինգ այլընտրանքներ»։
Ուստի, անհրաժեշտ է ոչ միայն ընդդիմադիր ուժերի համակարգում, այլև իրական միասնական քաղաքական սուբյեկտ։
7. Միայն փողոցի վրա հույս դնելը
Բողոքի ակցիան կարող է տապալել իշխանությանը, բայց պարտադիր չէ, որ այն ստեղծի նոր իշխանություն։ Եթե հասարակությունը փողոց է դուրս գալիս «Փաշինյա՛ն, հեռացի՛ր» կարգախոսով, հաջորդ հարցը լինելու է. «Ո՞վ է գալու նրա փոխարեն»։ Եթե դրա պատասխանը չկա, բողոքի շարժումը աստիճանաբար կորցնում է իր էներգիան։
Ուստի, ընդդիմությանը պետք է միաժամանակ կառուցել. փողոց + խորհրդարան + մարզային կառույցներ + փորձագիտական ներուժ + ապագա կառավարություն։
8. Խորհրդարանը որպես քաղաքական պայքարի գործիք բավարար չափով չի օգտագործվում
Ընդդիմությունը պետք է խորհրդարանը դարձնի իշխանության այլընտրանքային քաղաքականության ցուցադրման հարթակ։
Ոչ միայն. «Իշխանությունը սխալ է», այլ՝
«Ահա մեր օրինագիծը»,
«Ահա մեր լուծումը»,
«Ահա թե ինչու է կառավարության որոշումը սխալ, և ահա մեր այլընտրանքը»։
Սա հասարակության համար շատ ավելի համոզիչ է, քան մշտական բողոքի ակցիաները։
9. Երբեմն ընդդիմությունն ինքն է օգնում Փաշինյանին իրեն ներկայացնել որպես չափավոր ուժ
Սա պարադոքս է։ Երբ ընդդիմադիր հռետորաբանությունը դառնում է չափազանց արմատական՝ հատկապես պատերազմի, աշխարհաքաղաքականության և հնարավոր աղետների վերաբերյալ, Փաշինյանը հնարավորություն է ստանում իրեն ներկայացնելու որպես. «Միակ ուժը, որը կարող է պահպանել կայունությունը», և այդ ժամանակ նույնիսկ իշխանությունից դժգոհ քաղաքացին կարող է մտածել.
«Փաշինյանը ինձ դուր չի գալիս, բայց ես չեմ ուզում նոր ճգնաժամ»։
Սա ընդդիմության համար ռազմավարական առումով վտանգավոր է։
10. Ամենամեծ սխալը՝ իշխանափոխության հնարավորության նկատմամբ հոգեբանական վստահություն չստեղծելն է
Սա արդեն քաղաքական հոգեբանության մակարդակն է։ Մարդիկ հաճախ ընտրում են ոչ միայն նրան, ում հավանում են, նրանք ընտրում են նրան, ում կարծիքով կհաղթի և կկարողանա կառավարել։
Եթե քաղաքացին մտածում է. «Փաշինյանը միևնույն է մնալու է», նա կարող է չցանկանալ ռիսկի դիմել։ Ուստի, ընդդիմությունը պետք է ստեղծի այլ համոզմունք. «Իշխանափոխությունը հնարավոր է, կազմակերպված է և կառավարելի է»։
Սա սկզբունքորեն տարբերվում է. «Մենք ատում ենք ներկայիս իշխանությանը» մոտեցումից։
Իսկ ահա իրական խնդիրը Հայաստանի ընդդիմության մեջ կան երեք տարբեր ընտրազանգվածներ, որոնց հետ հաճախ խոսում են նույն լեզվով։
Առաջին խումբը՝ Փաշինյանի համոզված հակառակորդներն են։ Նրանց համոզելու կարիքը գրեթե չկա։
Երկրորդը՝ Փաշինյանի նախկին կողմնակիցներն են, որոնք հիասթափվել են նրանից։ Սա ընդդիմության ամենակարևոր ռեզերվն է։
Երրորդը՝ մարդիկ են, որոնք չեն վստահում ո՛չ Փաշինյանին, ո՛չ հին ընդդիմությանը։ Հենց այս երրորդ խումբը կարող է որոշել ապագա քաղաքական պայքարի արդյունքը։
Ուստի, ընդդիմության գլխավոր ռազմավարական խնդիրը պետք է ձևակերպել այսպես. պետք չէ համոզել Փաշինյանի հակառակորդին ավելի ուժեղ ատել Փաշինյանին։ Պետք է համոզել այն մարդուն, որը ոչ մեկին չի վստահում, որ Փաշինյանից հետո պետությունը չի քայքայվելու, չի սկսվելու վրեժխնդրություն և քաոս, այլ ձևավորվելու է ավելի պրոֆեսիոնալ, կանխատեսելի և արդյունավետ իշխանություն։
Հենց սա է, իմ կարծիքով, Հայաստանի ներկայիս ընդդիմության գլխավոր թույլ կողմը։
