Արատտա․ առեղծվածային երկիրը Հայկական լեռնաշխարհում
Շումերական հնագույն վիպերգերում հիշատակվում է մի խորհրդավոր երկիր՝ Արատտան։ Այն նկարագրվում է որպես հարուստ և հզոր լեռնային երկիր՝ հայտնի իր մետաղներով, թանկարժեք քարերով և հմուտ արհեստավորներով։
Բայց որտե՞ղ էր գտնվում Արատտան։
Այս հարցը մինչ օրս միանշանակ պատասխան չունի։ Տարբեր հետազոտողներ այն տեղադրել են Իրանի տարբեր շրջաններում, սակայն հայ պատմաբան Արտակ Մովսիսյանը առաջադրել է հետաքրքիր տեսակետ՝ Արատտան պետք է փնտրել Հայկական լեռնաշխարհում։
Նրա տեսակետը հիմնված է շումերական վիպերգերում պահպանված աշխարհագրական նկարագրությունների, լեռնային բնույթի, դեպի Արատտա տանող ճանապարհների և երկրի բնական հարստությունների մասին տեղեկությունների համադրության վրա։
Հատկապես հետաքրքիր է, որ «Էնմերքարը և Արատտայի տերը» վիպերգում Արատտան ներկայացվում է որպես «աստվածային սուրբ օրենքների երկիր»։ Այն նաև կապված է Ինաննա աստվածուհու հետ, որը վիպերգում հանդես է գալիս որպես Արատտայի հետ սերտորեն կապված աստվածություն։
Արտակ Մովսիսյանը 1992 թվականին այս թեմային նվիրեց իր «Հնագույն պետությունը Հայաստանում․ Արատտա» աշխատությունը՝ Արատտան դիտարկելով որպես Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պետական կազմավորում։
Արատտայի իրական տեղադրության հարցը դեռևս բաց է։ Բայց մի բան հաստատ է․ շումերական հիշողության մեջ գոյություն ուներ մի հեռավոր լեռնային երկիր, որը առանձնանում էր իր հարստությամբ, մշակույթով և սրբազան կարգավիճակով։
Իսկ եթե այն իսկապես գտնվել է Հայկական լեռնաշխարհում, ապա սա կարող է նոր տեսանկյունից ներկայացնել մեր տարածաշրջանի տեղը հին Մերձավոր Արևելքի պատմության մեջ։
Արտակ Մովսիսյան, Հնագույն պետությունը Հայաստանում․ Արատտա, 1992
