Փաշինյանը «ստալինյան կաղապարներին» հակադրում է «բոլթոնյան կաղապարները»
Տևական ժամանակ պատմական փնտրտուքների մեջ գտնվող Նիկոլ Փաշինյանը երեկ և այսօր իր համար նոր «պատմական թիրախ» է նախանշել՝ այս անգամ թիրախավորելով Ստալինին։ Նա Ստալինին մեղադրեց այսօր հայաստանյան իրականության մեջ գոյություն ունեցող արժեքաբանական հենքին և գաղափարաբանական մոտեցումների մեջ՝ նշելով, որ «նրա կողմից ափլուդ արված նարատիվներով ենք մենք առաջնորդվում»։ Փաշինյանի պնդմամբ՝ ՀՀ-ում գոյություն ունեցող հայրենասիրության «հայրը» Իոսիֆ Վիսարյոնովիչն է և նրա կողմից ներկայացված պատմական կաղապարները։
Առաջին հայացքից սա կարող է ընկալվել որպես պատմական «վերարժևորում», սակայն իրականում այն ունի շատ ավելի վտանգավոր ենթատեքստ․ նման նայիվ մանիպուլյացիայով Փաշինյանը փորձում է ջնջելու հայկական ինքնության պատմական հիմքը և այն ներկայացնելու որպես արհեստական կառուցվածք։
Բայց հարց է առաջանում․ եթե հայկական հայրենասիրությունը «ստալինյան արտադրանք» է, ապա ինչպե՞ս է այն դրսևորվել դարեր առաջ՝ այն ժամանակ, երբ ո՛չ ԽՍՀՄ կար, ո՛չ էլ Ստալին։
Անհերքելի փաստ է այն, որ հայ ժողովրդի ինքնությունն ու հայրենասիրությունը երբեք չեն ձևավորվել մեկ կենտրոնից կամ մեկ իշխանության կողմից։ Դրանք ձևավորվել են՝ դարերով, տարբեր հարթություններում։
Բնականաբանր Փաշինյանը տեղյակ է, որ դեռևս 10-րդ դարում, երբ արդեն վերացել էր հայկական թագավորությունները Նարեկավանքում Գրիգոր Նարեկացին ճգնում էր հայ ինքնության, հայի ոգու կատարելության, աստվածային առաքլության մասին։ Զաքարե Զաքարյանը հավանաբար լրիվ պատահաբար է 1203 թվականին Արդեբիլում լուծել Խրամ եկեղեցու 500-ամյա վրեժը, այդտեղ ընդհանրապես հայրենասիրություն չկար․ Մխիթար Գոշը՝ 13-րդ դարում առաջին անգամ Սահմանադրության մասին աշխատություն էր գնում, խոսում արդարության մասին, այսինքն հայրենասիրությունը դառնում էր պետական մտածելակերպ։ Զավեշտալի է անգամ պատկերցնել, որ Րաֆֆուն ու Պատկանյանին Ստալինն է ուղղորդել խոսել գաղափարախոսության ու ինքնության մասին։ Մի այլ պատմություն է Արցախի մելիքների գործունեությունը, որոնք կարողացել էին այնպես անել, որ անձամբ ռուս կայսրուրհի Աննա Իոանովնան ընդունի իրենց իր առանձնասենյակում։
Այս շարքը ժամերով կարող եմ շարունակել․ ի դեպ Ստալինի մասին։ Հիշո՞ւմ եք, որ տարիներ առաջ նույն Փաշինյանը մի թեզ էր տիրաժավորում, թե իբր Մեծ Հայրենականի առաջին օրերին Ստալինը չի տիրապետել իրավիճակին, ընկճախտի մեջ է եղել, փակված ու շոկի մեջ։ Ճիշտ է՝ ես էլ եմ հիշում․ մարազմն այն է, որ այդ ցնդաբանությանը հավատացողներ եղան ու անգամ ծափ տվեցին։
Իսկ իրականում այս ամենը պետք է զուգադրել և փորձել հասկանալ, թե ինչ է ուզում Փաշինյանը․ նա «ստալինյան կաղապարներին» հակադրում է «բոլթոնյան կաղապարները», որոնցով նա առաջնորդվում է իր իշխանության գալուց ի վեր։ Իսկ Փաշինյանի համար ակնհայտ է, որ առաջնայինը այն կաղապարն է, որտեղ առկա է թուրքական օրակարգն ու նարատիվը, որտեղ չկան սահմաններ, հայրենիք ու ոչ մի հայեցի տար։ Կարճ ասած՝ Փաշինյանը Ստալինին հակադրում է Բոլթոնին, չնայած «ստալինյան մոդելի» պարագայում մենք ունեցանք Մատենադարան, Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր, «Սասունցի Դավիթ» էպոս, իսկ Բոլթոնի պարագայում՝ ամեն ինչ ծխածակույթով է պատված։
Հ․գ․ Փաշինյանի տրամաբանությամբ՝ ԳլավԼիտի պահանջով է, թերևս, որ 1972 թվականին Էդմոնդ Քյոսայանն իր հայտնի «Տղամարդիկ» ֆիլմում՝ ընկեր Սուրենին ներկայացնելու կադրում, հայտնի տորթի ֆոնին ֆլեյտայով հնչեցնել տալիս անզուգական «Դլե Յամանը»։
