Կապիտալը, իշխանությունը և գաղտնի միությունները
Կապիտալը պարզապես փող չէ։ Այն տնտեսական, քաղաքական և աշխարհաքաղաքական ազդեցության գործիք է։ Երբ կապիտալը հասնում է կենտրոնացման որոշակի աստիճանի, նրա հիմնական նպատակը դառնում է ոչ միայն հարստության բազմապատկումը, այլև այն միջավայրի վերահսկումը, որտեղ ձևավորվում են այդ հարստության պահպանման և բազմապատկման կանոնները։
Ժամանակակից աշխարհում կապիտալը չունի ազգային սահմաններ։ Այն ազատ տեղաշարժվում է պետությունների, ֆինանսական շուկաների, բանկերի, ներդրումային հիմնադրամների և միջազգային տնտեսական համակարգերի միջև։
Սակայն այստեղ առաջանում է հիմնարար հարց.
Ո՞վ է իրականում կառավարում համաշխարհային ֆինանսական գործընթացները։ Պետություննե՞րը, թե՞ այն կապիտալը, որն ունակ է ազդելու պետությունների որոշումների վրա։
Անդրազգային կապիտալիզմի տրամաբանությունը հասկանալու համար անհրաժեշտ է դիտարկել երեք հիմնարար գործոն, որոնք կարող են ապահովել խոշոր ֆինանսական խմբերի առավելությունը համաշխարհային մրցակցության մեջ։
Տեղեկատվություն
Ով ավելի շուտ է տիրապետում տեղեկատվությանը, նա առավելություն ունի մյուսների նկատմամբ։
Ֆինանսական շուկաներում միլիարդավոր դոլարների ճակատագիրը կարող է կախված լինել պետական որոշումներից, պատերազմների ելքերից, կենտրոնական բանկերի քաղաքականությունից և աշխարհաքաղաքական զարգացումներից։
Հետևաբար խոշոր կապիտալի համար ամենաթանկ ակտիվներից մեկը ոչ հրապարակային տեղեկատվության հասանելիությունն է։
Տեղեկատվությունը ոչ միայն գիտելիք է, այլև իշխանություն։ Իսկ ժամանակից շուտ ստացված տեղեկատվությունը կարող է վերածվել հսկայական ֆինանսական առավելության։
Ներթափանցում
Միայն տեղեկատվության անհրաժեշտությունը հասկանալը բավարար չէ։ Պետք է նաև ունենալ այն ստանալու հնարավորությունը։
Այստեղ առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պետական և ֆինանսական կառույցներում ձևավորված ազդեցության ցանցերը։
ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգը, գանձապետարանը, Լոնդոնի Սիթին, Պարսից ծոցի երկրների ինքնիշխան հարստության հիմնադրամները և միջազգային ֆինանսական այլ կենտրոններ այն կառույցներից են, որոնց որոշումները կարող են ազդել համաշխարհային կապիտալի շարժի վրա։
Որքան լայն է կապերի և ազդեցության ցանցը, այնքան մեծ են որոշումները կանխատեսելու, դրանց ձևավորման վրա ազդելու և տնտեսական առավելություն ստանալու հնարավորությունները։
Համակարգում
Տեղեկատվությունն ու ազդեցությունը կարող են առավել արդյունավետ դառնալ, երբ տարբեր երկրներում գործող ֆինանսական և քաղաքական կապերը գործում են համակարգված։
Պատմության մեջ նման ֆինանսական ցանցերի ամենահայտնի օրինակներից մեկը Ռոթշիլդների բանկային ընտանիքն է։
1815 թվականին՝ Վաթեռլոոյի ճակատամարտի ժամանակ, Ռոթշիլդների ընտանիքն արդեն ուներ Եվրոպայի տարբեր ֆինանսական կենտրոնները կապող տեղեկատվական ցանց։
Տարածված պատմության համաձայն՝ նրանց գործակալները Նապոլեոնի պարտության մասին տեղեկացել էին ավելի շուտ, քան այդ լուրը հասել էր Լոնդոն։
Սակայն պատմության ամենահետաքրքիր մասը դրանից հետո է։
Ըստ այդ վարկածի՝ իմանալով, որ իրականում հաղթել է Անգլիան, Ռոթշիլդները շուկայում տարածում են հակառակ տեղեկությունը՝ իբր բրիտանացիները պարտվել են Նապոլեոնին։
Սկսվում է խուճապ։ Ներդրողները, վախենալով Անգլիայի պարտության տնտեսական հետևանքներից, զանգվածաբար վաճառում են բրիտանական պետական պարտատոմսերը։ Դրանց գները կտրուկ ընկնում են։
Հենց այդ պահին Ռոթշիլդները, ըստ պատմության, հսկայական քանակությամբ արժեզրկված պարտատոմսեր են գնում։
Երբ պաշտոնապես հայտնի է դառնում, որ իրականում հաղթել է Անգլիան, շուկան վերականգնվում է, պարտատոմսերի գները կտրուկ բարձրանում են, և Ռոթշիլդները հսկայական շահույթ են ստանում։
Այսինքն՝ ըստ այս վարկածի, նրանք նախ նպաստում են ակտիվների արժեզրկմանը, ապա դրանք ձեռք բերում անհամեմատ ցածր գնով և շահում գների հետագա վերականգնումից։
Այս հայտնի պատմության մանիպուլյացիոն հատվածը պատմականորեն հաստատված չէ, սակայն այն պատկերավոր բացատրում է, թե ինչպես կարող են տեղեկատվության վերահսկումն ու շուկայական սպասումների վրա ազդեցությունը վերածվել ֆինանսական առավելության։
Նմանատիպ տրամաբանություն կարելի է դիտարկել նաև 2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ։
Մինչ միլիոնավոր մարդիկ կորցնում էին իրենց ունեցվածքը, որոշ ֆինանսական խաղացողներ հսկայական շահույթներ էին ստանում շուկաների անկումից։
Օրինակ՝ ամերիկացի ներդրող Ջոն Փոլսոնը և նրա ղեկավարած հիմնադրամները մեծ շահույթ ստացան՝ նախապես դիրքավորվելով ԱՄՆ հիփոթեքային շուկայի անկման օգտին։
Սա ինքնին չի ապացուցում ճգնաժամի կանխամտածված կազմակերպումը, սակայն ցույց է տալիս, որ ֆինանսական համակարգում տեղեկատվությունը, ռիսկերի գնահատումը և գործողությունների ճիշտ ժամանակավորումը կարող են որոշիչ նշանակություն ունենալ։
Եվ այստեղ առաջանում է առավել հետաքրքիր հարցը։
Ինչպե՞ս կարելի է ապահովել տեղեկատվության, ազդեցության և համակարգման միաժամանակյա աշխատանքը՝ պահպանելով գործընթացների գաղտնիությունը։
Այստեղ է, որ արժե ուսումնասիրել գաղտնի միությունների և փակ ազդեցության ցանցերի պատմական դերը։
Նման կառույցների գործունեության հիմքում կարելի է առանձնացնել երեք սկզբունք.
- Գաղտնիություն՝ տեղեկատվության և ներքին պայմանավորվածությունների պաշտպանություն։
- Փոխադարձ վստահություն՝ մասնակիցների միջև երկարաժամկետ պարտավորությունների և ընդհանուր շահերի պահպանում։
- Համակարգում՝ տարբեր երկրներում և կառույցներում գործող մասնակիցների ջանքերի միավորում։
Այսպիսի կազմակերպական կառուցվածքը տեսականորեն կարող է ծառայել որպես անդրազգային կապիտալի տարբեր խմբերի համագործակցության և շահերի համաձայնեցման մեխանիզմ։
Ընդ որում, պարտադիր չէ, որ նման ազդեցությունը միշտ իրականացվի պաշտոնապես գրանցված կազմակերպությունների կամ բացահայտ կառավարման կենտրոնների միջոցով։
Երբեմն անձնական կապերը, ընտանեկան հարաբերությունները, ֆինանսական փոխկախվածությունը և փակ համագործակցության շրջանակները կարող են ավելի ազդեցիկ լինել, քան հրապարակային ինստիտուտները։
